menu
Τα κυριότερα είδη διαταραχών προσωπικότητας

Τι είναι η προσωπικότητα;

Η προσωπικότητα αναφέρεται σε ένα διακριτό σύνολο χαρακτηριστικών, συμπεριφορικών στυλ και μοτίβων τα οποία δημιουργούν τον χαρακτήρα και τη μοναδικότητα. Το πως αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, οι απόψεις, οι σκέψεις και τα συναισθήματα είναι όλα κομμάτι της προσωπικότητα μας. Οι άνθρωπο με υγιείς προσωπικότητες είναι ικανοί να τα βγάζουν πέρα με τους φυσιολογικούς στρεσογόνους παράγοντες και δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα με τη δημιουργία σχέσεων φιλικών, ερωτικών και συνεργατικών.

Τι είναι η διαταραχή προσωπικότητας;

Όσοι πάσχουν από διαταραχή ταυτότητας αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία στην αλληλεπίδραση με τους άλλους ανθρώπους. Τείνουν να μη προσαρμόζονται, να είναι αυστηροί και ανίκανοι να ανταποκριθούν στις αλλαγές και στις απαιτήσεις της ζωής. Αν και οι ίδιοι νιώθουν ότι η συμπεριφορά τους είναι φυσιολογική/σωστή, τα άτομα με διαταραχές προσωπικότητας τείνουν να έχουν πολύ συγκεκριμένη άποψη για τον κόσμο και να βρίσκουν δύσκολο να συμμετέχουν σε κοινωνικές δράσεις.

Αναγνωρίζοντας τη διαταραχή προσωπικότητας

Μία διαταραχή ταυτότητας πρέπει να συμπληρώνει κάποια κριτήρια. Μία βαθιά ριζωμένη, καθόλου ευέλικτη συμπεριφορά συσχέτισης με τους άλλους, αντίληψη και σκέψη αρκετά σοβαρή ώστε να προκαλεί δυσφορία ή μη λειτουργικότητα, περιγράφουν τη διαταραχή προσωπικότητας. Οι διαταραχές ταυτότητας εμφανίζονται συχνότερα στην εφηβεία ή και νωρίτερα, συνεχίζουν μέχρι την ενηλικίωση και γίνονται λιγότερο εμφανής στη μέση ηλικία.

Τι προκαλεί την διαταραχή προσωπικότητας;

Μερικοί ειδικοί συστήνουν ότι τα γεγονότα που συμβαίνουν στην παιδική ηλικία επηρεάζουν αρκετά και ισχυρά τη μετέπειτα συμπεριφορά. Άλλοι πιστεύουν ότι υπάρχουν γενετικές προδιαθέσεις για τις διαταραχές ταυτότητας. Σε μερικές περιπτώσεις, ωστόσο, περιβαλλοντικοί παράγοντες ίσως προκαλούν ένα άτομο που είναι γενετικά «ευάλωτο» να αναπτύξει διαταραχή ταυτότητας.

Τύποι διαταραχών προσωπικότητας

Υπάρχουν αρκετοί τύποι διαταραχών ταυτότητας, κάθε μία απ΄τους οποίους έχει τις δικές του συμπεριφορές και συμπτώματα. Οι 3 κατηγορίες είναι οι εξής:

  • Ομάδα Α: ιδιόμορφή ή εκκεντρική συμπεριφορά
  • Ομάδα Β: Δραματική, συναισθηματική ή αλλοπρόσαλλή συμπεριφορά
  • Ομάδα Γ: Αγχώδης φοβισμένη συμπεριφορά

Παρόλο που υπάρχουν αρκετοί τύποι διαταραχών ταυτότητας για να εξηγήσουν αυτό το περιεχόμενο, εδώ θα μελετήσουμε μόνο τις ομάδες Α και Β.

Ομάδα Α:

  • Σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας: αυτές οι προσωπικότητες είναι εσωστρεφείς, αποκομμένοι, μοναχικοί, συναισθηματικά κρύοι και αποστασιοποιημένοι. Απορροφώνται συχνά στις δικές τους σκέψεις και συναισθήματα και είναι αντιδρούν περίεργα στη προσέγγιση και στην επαφή με άλλους. Για παράδειγμα, ένα άτομο με σχιζοειδή ταυτότητα είναι περισσότερο ονειροπόλο παρά πρακτικό.
  • Παρανοειδής διαταραχή προσωπικότητας:  το κύριο χαρακτηριστικό γι’ αυτό τον τύπο προσωπικότητας είναι ότι αντιλαμβάνεται τις πράξεις των άλλων ως απόλυτα απειλητικές ή ταπεινωτικές. Τα άτομα με παρανοειδή διαταραχή προσωπικότητας δεν εμπιστεύονται, δε συγχωρούν και είναι ευαίσθητοι στο θυμό ή στην επιθετικότητα χωρίς δικαιολογία, επειδή αντιλαμβάνονται τους άλλους ως αναξιόπιστους, αλαζονικούς, απατεώνες ή υπερόπτες. Αυτός ο τύπος ανθρώπου ίσως ζηλεύει, είναι επιφυλακτικός, μυστικοπαθής και δολοπλόκος και ίσως παρουσιάζεται ως συναισθηματικά απαθής ή υπερβολικά σοβαρός.
  • Σχιζότυπη διαταραχή προσωπικότητας: ένα μοτίβο συμπεριφοράς με ιδιαιτερότητες περιγράφει καλύτερα το άτομο με σχιζότυπη προσωπικότητα. Τα άτομα αυτά έχουν εκκεντρικό τρόπο ομιλίας ή ντυσίματος. Περίεργες, αλλόκοτες και παρανοϊκές πεποιθήσεις και σκέψεις είναι αρκετά συχνές. Τα άτομα με σχιζότυπη διαταραχή προσωπικότητας έχουν δυσκολίες στη σύναψη σχέσεων και είναι αρκετά αγχώδεις σε κοινωνικές καταστάσεις. Αντιδρούν ίσως ακατάλληλα ή δεν αντιδρούν καθόλου κατά τη διάρκεια μίας συζήτησης ή μπορεί να μιλούν στον εαυτό τους. Δείχνουν σημάδια «μαγικής σκέψης» με το να λένε ότι μπορούν να δουν στο μέλλον ή να διαβάσουν τη σκέψη των άλλων.

Ομάδα Β:

  • Αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας: Τα άτομα με αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας συγκρούονται συχνά και αμελούν τους κοινωνικούς κανόνες και νόμους. Αυτά τα άτομα είναι παρορμητικά, ανεύθυνα και σκληρόκαρδα. Τυπικά στην αντικοινωνική διαταραχή ταυτότητας υπάρχει ένα ιστορικό με άνομες πράξεις, εχθρότητα, ανεύθυνη συμπεριφορά, επιθετικότητα ακόμα και βίαιες σχέσεις. Δε δείχνουν σεβασμό για τα συναισθήματα των άλλων και δεν έχουν τύψεις/ενοχές για τις πράξεις τους. Αυτά τα άτομα είναι αρκετά ευάλωτα στη χρήση ουσιών, ειδικά στο αλκοόλ, καθώς ανακουφίζουν την ένταση, την ευερεθιστότητα και τη βαρεμάρα που νιώθουν.
  • Οριακή διαταραχή προσωπικότητας: τα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι ασταθή σε αρκετούς τομείς, όπως στις σχέσεις, στη συμπεριφορά, στη διάθεση και στην αυτόεικόνα. Αιφνίδιες και υπερβολικές αλλαγές διάθεσης, θυελλώδεις προσωπικές σχέσεις και μία ασταθή εικόνα για τον εαυτό τους, μη προβλέψιμοι και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές χαρακτηρίζουν το άτομο με οριακή διαταραχή ταυτότητας. Αυτά τα άτομα γενικά έχουν μία δυσκολία με την αίσθηση της ίδιας τους της ταυτότητας. Συχνά βλέπουν το κόσμο «απόλυτα καλό» ενώ κάποιες φορές «απόλυτα κακό». Ένα άτομο με οριακή προσωπικότητα ίσως συνάψει μία στενή σχέση με κάποιον μόνο και μόνο για να ανακουφίζει τη δυσφορία που νιώθει. Ο φόβος εγκατάλειψης μπορεί να κάνει το άτομο να εξαρτάται υπερβολικά από άλλους. Πολλές φορές, χρησιμοποιεί και τον τραυματισμό του εαυτού του για να χειριστεί τους άλλους ή να τραβήξει την προσοχή τους. Οι παρορμητικές πράξεις, τα χρόνια αισθήματα βαρεμάρας ή κενού και οι κρίσεις θυμού είναι άλλα χαρακτηριστικά του ατόμου με οριακή προσωπικότητα, που είναι συχνότερα στις γυναίκες.
  • Ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας: τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας έχουν μία υπερβολική αίσθηση σημαντικότητας του εαυτού τους, απορροφώνται από φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας και αναζητούν την συνεχή προσοχή. Η ναρκισσιστική προσωπικότητα είναι υπερβολικά ευαίσθητη στην αποτυχία και συχνά σωματοποιούν τα συμπτώματα. Είναι ευαίσθητοι στις αλλαγές της διάθεσης και ισορροπούν ανάμεσα στον αυτόθαυμασμό και στην ανασφάλεια. Αυτά τα άτομα τείνουν να εκμεταλλεύονται τις διαπροσωπικές τους σχέσεις.

Υπάρχει και η Ομάδα Γ, με την Αποφευκτική, την Εξαρτημένη και την Ψυχαναγκαστική – Καταναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας, η οποία αναλύεται σε άλλο άρθρο
 

Εάν οι παραπάνω καταστάσεις περιγράφουν άτομο του περιβάλλοντός σας, καλό είναι να γίνουν συστάσεις για έναν επαγγελματία υγείας. Η θεραπεία περιλαμβάνει ατομική ή οικογενειακή ψυχοθεραπεία και υπάρχουν περιπτώσεις όπου χορηγούνται φαρμακευτικές αγωγές για την άμβλυνση των δύσκολων και μη λειτουργικών συμπτωμάτων.