Ο όρος «τραύμα του πατέρα» (father wound) αναφέρεται στα ψυχολογικά, σχεσιακά και νευροβιολογικά τραύματα που προκύπτουν όταν ένας πατέρας ή μια πατρική φιγούρα είναι απών, συναισθηματικά μη διαθέσιμος, ασυνεπής, επικριτικός ή δημιουργεί αίσθημα ανασφάλειας κατά τη διάρκεια των διαπλαστικών χρόνων του παιδιού. Κλινικά, το φαινόμενο αυτό εντάσσεται στην κατηγορία του πρώιμου σχεσιακού τραύματος, κατά το οποίο το πρωταρχικό σύστημα δεσμού του παιδιού διαταράσσεται λόγω ανεπαρκούς ή επιβλαβούς πατρικής φροντίδας. Ο John Bowlby, Βρετανός ψυχίατρος και ψυχαναλυτής και θεμελιωτής της θεωρίας του δεσμού, περιέγραψε πώς ένα μικρό παιδί χρησιμοποιεί μια αξιόπιστη φιγούρα δεσμού ως «ασφαλή βάση» από την οποία εξερευνά τον κόσμο (1982). Όταν ο πατέρας δεν μπορεί να προσφέρει αυτή την ασφαλή βάση με συνέπεια, το αναπτυσσόμενο νευρικό σύστημα του παιδιού μπορεί να εκλάβει την απουσία του ως απειλή, με αποτέλεσμα να παγιώνονται πρότυπα υπερεγρήγορσης, ντροπής και άγχους στις σχέσεις, τα οποία μεταφέρονται και στην ενήλικη ζωή.

Πιο αναλυτικά η πατρική πληγή είναι μια κατάσταση που βιώσε κάποιος όταν μεγάλωνε χωρίς να νιώθει ποτέ πραγματικά «αρκετός» για τον πατέρα του είτε εκείνος απουσίαζε σωματικά, είτε ήταν συναισθηματικά απόμακρος, είτε έδειχνε στοργή μόνο όταν ο ίδιος (το παιδί) «απέδιδε» (π.χ. σε επιτεύγματα), είτε ασκούσε απρόβλεπτη κριτική κλπ. Αυτό το συναίσθημα δεν περιορίζεται στην παιδική ηλικία. Εκδηλώνεται αργότερα με πολλούς τρόπους στην καριέρα, στον γάμο, σε κάθε σχέση αλλά και στη φωνή του εσωτερικού κριτή του παιδιού που υπήρξαμε και που ακούγεται μέσα μας στις 2 τα ξημερώματα.

Δεν προκαλεί κάθε δύσκολος πατέρας μια σημαντική «πληγή του πατέρα». Ούτε κάθε συνθήκη είναι ίδια. Αυτό που έχει κλινική σημασία είναι το πρότυπο της συναισθηματικής διαθεσιμότητας και ο αντίκτυπός του στην αναπτυξιακή πορεία του παιδιού.

Ένας πατέρας μπορεί να δημιουργήσει ένα τραυματικό σχεσιακό περιβάλλον χωρίς ποτέ να υψώσει τη φωνή του ή να λείψει από κάποιον αγώνα ποδοσφαίρου του παιδιού του.

Υπάρχουν πολλαπλές αιτίες για τα «τραύματα από τον πατέρα» αρκετές από αυτές αυστηρά εξατομικευμένες. Πολύ γενικά όμως και αρκετά συχνά μπορούμε να διακρίνουμε τα ακόλουθα : 

• Ίσως είχαμε έναν συναισθηματικά ανώριμο πατέρα, ο οποίος μας τιμωρούσε επιβάλλοντάς μας σιωπή ή στερώντας μας την αγάπη (ή ακόμα και απαραίτητα αγαθά, όπως τα χρήματα).
• Ή ίσως είχαμε έναν πατέρα που ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ικανοποιηθεί, θέτοντας τόσο υψηλά πρότυπα ώστε, ό,τι κι αν κάναμε, ποτέ δεν φαινόταν αρκετό.
• Άλλες αιτίες για τα τραύματα αυτά σχετίζονται με έναν πατέρα ή μια πατρική φιγούρα που :
• Ασκούσε έντονη κριτική,
• Έπασχε από κάποιον εθισμό,
• Ήταν υπερβολικά ελεγκτικός και υπερπροστατευτικός,
• Ήταν απών (λόγω διαζυγίου, θανάτου, εγκατάλειψης ή άλλων συνθηκών),
• Αμελούσε τις σωματικές και συναισθηματικές μας ανάγκες,
• Ασκούσε κακοποίηση (λεκτική, συναισθηματική, νοητική, σωματική ή σεξουαλική),
• Άλλοτε υπήρχε κι άλλοτε όχι, ο πατέρας εμφανίζεται και εξαφανίζεται απρόβλεπτα, διαταράσσοντας τα πρότυπα ασφαλούς δεσμού,
• Ενίσχυε τη συμπεριφορά μιας ναρκισσιστικής μητέρας αφοσιωμένος ολοκληρωτικά σε αυτήν,
• Είχε ο ίδιος άλυτα γονικά ζητήματα : Προβλήματα ψυχικής υγείας του ίδιου του πατέρα που δεν έχουν αντιμετωπιστεί, διαγενεακό τραύμα, προβληματικές σχέσεις με τους δικούς του γονείς, που επηρεάσαν αρνητικά την άσκηση του γονικού του ρόλου.

Η «πείνα για τον πατέρα» (Father Hunger)

Ο όρος «πείνα για τον πατέρα» χρησιμοποιείται στην ψυχαναλυτική αλλά και στη λαϊκή βιβλιογραφία για να περιγράψει τη βαθιά, συχνά ασυνείδητη λαχτάρα για πατρική σύνδεση, επιβεβαίωση και παρουσία. Η λαχτάρα αυτή επιμένει σε ενήλικες που δεν έλαβαν επαρκή συναισθηματική ανταπόκριση από τους πατέρες τους κατά την παιδική ηλικία. Σε αντίθεση με το συνειδητό πένθος μιας απώλειας, η «πείνα για τον πατέρα» εκδηλώνεται ως μια βιωματική αίσθηση απουσίας και όχι ως μια νοητική διαπίστωση: πρόκειται για μια πείνα που καμία ποσότητα επιτευγμάτων ή εξωτερικής επιδοκιμασίας δεν μπορεί να ικανοποιήσει πλήρως.

Μπορεί να είσαι 42 ετών, να διευθύνεις μια εταιρεία και, παρ' όλα αυτά, να νιώθεις το κενό και τον πόνο που προκαλεί η συνειδητοποίηση ότι ο πατέρας σου δεν σε «είδε» ποτέ πραγματικά. Αυτό είναι η «πείνα για τον πατέρα». Δεν ενδιαφέρεται για τα επαγγελματικά σου διαπιστευτήρια. Κατοικεί στο σώμα, όχι στο βιογραφικό σημείωμα.Ίσως ο πατέρας σου ή το πρόσωπο που λειτούργησε ως πατέρας για σένα να μην ταιριάζει στις παραπάνω περιγραφές.
Μπορεί απλώς να ήταν αδιάφορος απέναντί σου. Η αδιαφορία μπορεί να φαντάζει λιγότερο επώδυνη, ωστόσο μπορεί να προκαλέσει μια βαθιά πληγή.

Ως παιδιά, πλάθουμε ιστορίες για να δώσουμε νόημα στον κόσμο μας. Συχνά κατηγορούμε τον εαυτό μας σε αυτές τις ιστορίες, διότι αν οι γονείς μας ήταν κακοποιητικοί, η σκέψη ότι «αν ήμουν πιο έξυπνος/καλύτερος μαθητής/όμορφος/ήσυχος, δεν θα μου φέρονταν άσχημα» είναι λιγότερο οδυνηρή από την παραδοχή ότι είχαμε γονείς που πιθανόν δεν μας αγαπούσαν ή δεν μας αγαπούσαν όπως επιθυμούσαμε. Αν κάτι από όλα αυτά αισθανόμαστε πως μας ακουμπά ίσως χρειάζεται να βρούμε το θάρρος να το φροντίσουμε.

Με στοιχεία από : The Father Wound: A Trauma Therapist’s Complete Guide/Annie Wright & Psychology Today, ΝΗS, The Attachment Project